Bülent Ecevit Kimdir?
Bülent Ecevit, Türk siyasetçi, gazeteci, şair ve yazardır. 1974-2002 yılları arasında beş hükümette Türkiye Cumhuriyeti başbakanı olarak görev yaptı.
Cumhuriyet Halk Partisi ve Demokratik Sol Parti genel başkanlıklarında bulundu. Türk siyasetinde “Karaoğlan” lakabıyla tanındı.
Çocukluğu ve Eğitimi
Bülent Ecevit, 28 Mayıs 1925 tarihinde İstanbul'da doğdu. Annesi ressam Fatma Nazlı Ecevit, babası Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde adli tıp profesörü olan Ahmet Fahri Ecevit'ti.
Babası, 1943-1950 yılları arasında CHP Kastamonu milletvekili olarak görev yaptı.
Ortaöğrenimini Robert Kolej'de tamamlayarak 1944 yılında mezun oldu. Bir süre Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesine, ardından Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesinin İngiliz filolojisi bölümüne devam etti; yükseköğrenimini tamamlamadı.
Gençlik yıllarında İngiliz edebiyatına, Hint felsefesine ve Doğu düşüncesine ilgi duydu.
Londra'da görev yaptığı yıllarda Londra Üniversitesi bünyesinde Sanskritçe, Bengalce ve sanat tarihi derslerine devam etti. Özellikle Rabindranath Tagore'un şiirleri ve düşünceleriyle ilgilendi.
1957 yılında Rockefeller bursuyla ABD'ye giderek Harvard Üniversitesi'nde sekiz ay boyunca sosyal psikoloji ve Orta Doğu tarihi üzerine incelemelerde bulundu.
Gazeteciliği ve Yayıncılığı
Bülent Ecevit, çalışma hayatına 1944 yılında Basın Yayın Genel Müdürlüğü'nde İngilizce çevirmeni olarak başladı. 1946-1950 yılları arasında Türkiye'nin Londra Büyükelçiliği Basın Ataşeliğinde kâtiplik yaptı.
Türkiye'ye dönüşünün ardından Ulus Gazetesi'nde çalışmaya başladı; sanat eleştirileri, köşe yazıları ve çeviriler yayımladı.
Ulus'un yayınını sürdüremediği dönemde Yeni Ulus ve Halkçı gazetelerinde yazarlık ve yazı işleri müdürlüğü yaptı. Forum Dergisi'nin yazı işleri kadrosunda yer aldı.
1954 sonu ile 1955 başlarında ABD'nin Kuzey Carolina eyaletindeki Winston-Salem kentinde yayımlanan The Journal and Sentinel gazetesinde konuk gazeteci olarak çalıştı. 1965 yılında Milliyet Gazetesi'nde günlük yazılar yazdı.
Siyasi yaşamı boyunca yayıncılıkla bağını sürdürdü. 1972 yılında aylık Özgür İnsan, 1981 yılında haftalık Arayış ve 1988 yılında aylık Güvercin dergilerini çıkardı.
Arayış, siyasi faaliyetlerin sınırlandığı 12 Eylül döneminde yayımlandı; derginin yayını askerî yönetim tarafından durduruldu.
Siyasete Girişi ve Çalışma Bakanlığı
Bülent Ecevit, 1954 yılında CHP Çankaya Gençlik Ocağına üye oldu. 27 Ekim 1957 genel seçimlerinde CHP Ankara milletvekili seçilerek Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne girdi.
1959 yılında CHP Parti Meclisine seçildi. 1961 yılında Kurucu Meclisin Temsilciler Meclisinde görev aldı.
1961-1965 yılları arasında İsmet İnönü başkanlığında kurulan hükümetlerde Çalışma Bakanı olarak görev yaptı. Bakanlığı sırasında, 1961 Anayasası'nın tanıdığı sendikal hakların uygulanmasını düzenleyen yasalar hazırlandı.
1963 yılında Sendikalar Kanunu ile Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu kabul edildi.
Ortanın Solu ve CHP Genel Başkanlığı
Bülent Ecevit, 1960'lı yıllarda CHP'nin “ortanın solu” politikasını savundu. Bu yaklaşımı, sosyal adalet, çalışanların hakları ve ekonomik eşitsizliklerle mücadele konuları üzerinden açıkladı.
1966 yılında yayımlanan Ortanın Solu adlı kitabında görüşlerini bir araya getirdi. Aynı yıl CHP genel sekreterliğine seçildi.
12 Mart Muhtırası'nın ardından 1971 yılında Nihat Erim başkanlığında oluşturulan hükümete CHP'nin destek vermesine karşı çıktı. Bu konuda İsmet İnönü ile anlaşmazlığa düşerek 21 Mart 1971'de genel sekreterlik görevinden istifa etti.
CHP üyeliğini sürdürdü ve parti içindeki çalışmalarına devam etti.
Mayıs 1972'de yapılan CHP 5. Olağanüstü Kurultayı'nda, Ecevit'i destekleyen Parti Meclisi güvenoyu aldı.
İsmet İnönü, 8 Mayıs'ta genel başkanlıktan ayrıldı. Bunun ardından 14 Mayıs 1972'de toplanan özel kurultayda Bülent Ecevit, CHP genel başkanı seçildi.
1973 seçim kampanyası sırasında “Karaoğlan” lakabı yaygınlaştı. “Umudumuz Karaoğlan” sözü, CHP'nin seçim çalışmalarında kullanılan sloganlardan biri oldu.
İlk Başbakanlığı ve Kıbrıs Barış Harekâtı
14 Ekim 1973 genel seçimlerinde CHP birinci parti oldu ancak tek başına hükümet kuracak milletvekili çoğunluğuna ulaşamadı. Görüşmelerin ardından Necmettin Erbakan liderliğindeki Millî Selamet Partisi ile koalisyon kuruldu.
Bülent Ecevit, 26 Ocak 1974 tarihinde kurulan 37. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'nde ilk kez başbakanlık görevini üstlendi.
Necmettin Erbakan başbakan yardımcısı oldu.
Ecevit'in başbakanlığı döneminde, 20 Temmuz 1974'te Kıbrıs Barış Harekatı başladı. CHP-MSP hükümeti aynı yıl, daha önce yasaklanmış olan haşhaş ekimine denetimli biçimde yeniden izin verdi.
Koalisyon ortakları arasındaki anlaşmazlıkların ardından Ecevit, Eylül 1974'te istifa etti. Yeni hükümetin kurulmasına kadar görevini sürdürdü; ilk başbakanlık dönemi 17 Kasım 1974'te sona erdi.
1977 Seçimleri ve 1978-1979 Başbakanlığı
5 Haziran 1977 genel seçimlerinde CHP, yaklaşık yüzde 41,4 oy alarak 213 milletvekili çıkardı. Bu sonuç tek başına hükümet kurmaya yetmedi.
Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'ün hükümeti kurmakla görevlendirdiği Bülent Ecevit, 21 Haziran 1977'de bir azınlık hükümeti oluşturdu. Ancak hükümet, 3 Temmuz'da TBMM'den güvenoyu alamadı.
Ardından Süleyman Demirel başkanlığında Adalet Partisi, Millî Selamet Partisi ve Milliyetçi Hareket Partisi'nin katıldığı İkinci Milliyetçi Cephe Hükümeti kuruldu. Ecevit'in Adalet Partisinden ayrılan milletvekilleriyle İstanbul'daki Güneş Motel'de yaptığı görüşmeler, “Güneş Motel Olayı” adıyla anıldı.
Adalet Partisinden ayrılan 11 milletvekili ile küçük partilerin desteğini alan Bülent Ecevit, 5 Ocak 1978 tarihinde üçüncü hükümetini kurdu. Bu hükümet döneminde ekonomik sorunlar, döviz ve temel tüketim maddelerindeki sıkıntılar ile siyasi şiddet olayları ülke gündeminde yer aldı.
14 Ekim 1979 ara seçimlerinde CHP'nin oy kaybetmesinin ardından Ecevit istifa etti. Başbakanlık görevi 12 Kasım 1979'da sona erdi.
Yerine, Süleyman Demirel başkanlığında, MSP ve MHP'nin dışarıdan desteklediği Adalet Partisi azınlık hükümeti kuruldu.
12 Eylül Dönemi ve Siyasi Yasaklar
12 Eylül 1980 askerî darbesinin ardından Bülent Ecevit, eşi Rahşan Ecevit ile birlikte Gelibolu'daki Hamzakoy'da gözetim altında tutuldu. Serbest bırakılmasından sonra, 30 Ekim 1980'de CHP genel başkanlığından istifa etti.
Askerî yönetim döneminde yazıları ve açıklamaları nedeniyle yargılandı ve cezaevinde kaldı. 1982 Anayasası'nın geçici hükümleri kapsamında on yıl süreyle siyasi faaliyette bulunması yasaklandı.
Bu dönemde Arayış dergisindeki yazılarıyla görüşlerini kamuoyuna aktardı.
Demokratik Sol Parti ve Siyasete Dönüşü
Bülent Ecevit'in siyasi yasağı sürerken, 14 Kasım 1985 tarihinde eşi Rahşan Ecevit'in genel başkanlığında Demokratik Sol Parti kuruldu. 6 Eylül 1987 referandumuyla siyasi yasakların kaldırılmasının ardından, 13 Eylül'de DSP genel başkanlığını devraldı.
DSP'nin 1987 genel seçimlerinde yüzde 10'luk ülke barajını aşamaması üzerine genel başkanlıktan ayrıldı. 1989 yılında yapılan olağanüstü kurultayda yeniden genel başkan seçildi.
20 Ekim 1991 genel seçimlerinde Zonguldak milletvekili olarak TBMM'ye döndü.
CHP'nin 1992 yılında yeniden açılmasından sonra, Deniz Baykal yönetimindeki CHP ile DSP ayrı partiler olarak faaliyet gösterdi. İki partinin birleşmesi yönündeki girişimler sonuçlanmadı.
24 Aralık 1995 genel seçimlerinde DSP yüzde 14,64 oy alarak 76 milletvekili çıkardı ve CHP'nin önüne geçti.
30 Haziran 1997 tarihinde Mesut Yılmaz başkanlığında kurulan ANAP-DSP-DTP koalisyon hükümetinde devlet bakanı ve başbakan yardımcısı oldu. Bu hükümetin gensoruyla düşürülmesinin ardından yeni hükümeti kurma görevini üstlendi.
1999-2002 Başbakanlığı
Bülent Ecevit, 11 Ocak 1999 tarihinde Anavatan Partisi ve Doğru Yol Partisi'nin dışarıdan desteklediği DSP azınlık hükümetini kurarak dördüncü kez başbakan oldu. Bu hükümet döneminde PKK lideri Abdullah Öcalan, Kenya'da yakalanarak Türkiye'ye getirildi.
18 Nisan 1999 genel seçimlerinde DSP birinci parti oldu. Seçimlerin ardından Devlet Bahçeli liderliğindeki MHP ve Mesut Yılmaz liderliğindeki ANAP ile koalisyon kuruldu.
28 Mayıs 1999'da göreve başlayan 57. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'nde Ecevit beşinci kez başbakanlık görevini üstlendi.
Bu dönemde, Fazilet Partisinden İstanbul milletvekili seçilen Merve Kavakçı'nın başörtüsüyle TBMM Genel Kuruluna gelmesine karşı yaptığı konuşma siyasi tartışmalara yol açtı. Kavakçı, protestoların yaşandığı oturumda yemin edemedi.
19 Şubat 2001 tarihli Millî Güvenlik Kurulu toplantısında Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer ile arasında tartışma yaşandı. Toplantıdan ayrılan Ecevit, Sezer'in kendisine Anayasa kitapçığı fırlattığını kamuoyuna açıkladı.
Siyasi gerilimin ardından mali piyasalarda ağır bir kriz yaşandı. Mart 2001'de Kemal Derviş, ekonomiden sorumlu devlet bakanı olarak hükümete katıldı.
2002 yılında sağlık sorunları nedeniyle hastanede tedavi gördü. Aynı dönemde DSP içinde ayrılıklar yaşandı; Başbakan Yardımcısı Hüsamettin Özkan'ın istifasını başka bakan ve milletvekillerinin ayrılması izledi.
3 Kasım 2002'de yapılan erken genel seçimlerde DSP yaklaşık yüzde 1,22 oy alarak seçim barajının altında kaldı. Ecevit'in başbakanlığı 18 Kasım 2002'de sona erdi.
25 Temmuz 2004 tarihinde yapılan DSP 6. Olağan Büyük Kurultayı'nda genel başkanlıktan ayrıldı.
Yerine Zeki Sezer seçildi. Böylece aktif siyasi yaşamını tamamladı.
Şiirlerini kitaplaştırdı; siyasi görüşlerini ise ortanın solu, demokratik sol, dış politika, toplumsal yapı ve yönetim konularındaki eserlerinde anlattı. 2005 yılında yayımlanan Bir Şeyler Olacak Yarın, şiirlerini bir araya getirdi.
Tiyatro Oyunları
- Tiyatro Yazarı, Yazar, Çevirmen, Siyasetçi
Kitapları
- El Ele Büyüttük Sevgiyi, Tekin Yayınevi (1997)