Gemma Frisius Biyografisi: Gemma Frisius Kimdir?

Gemma Frisius Kimdir?

Gemma Frisius (1508-1555), Hollandalı bir doktor, matematikçi, haritacı, filozof ve alet yapımcısıydı. Önemli küreler ve matematiksel aletler geliştirmiş, matematiği ölçme ve navigasyon için yeni yollarla uygulamıştır. Gerardus Mercator ve Abraham Ortelius ile birlikte Hollanda Haritacılık Okulu'nun kurucularından biri olarak kabul edilir ve okulun altın çağının temellerini atmıştır. Astronomi aleti olan Gemma halkaları onun adıyla anılır.

Gemma Frisius, doğum adı Jemme Reinerszoon, 9 Aralık 1508'de Dokkum, Friesland'da (bugünkü Hollanda) yoksul bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Küçük yaşlardayken babasını kaybetti.

Groningen'e taşındıktan sonra, 1525'ten itibaren Belçika'daki Leuven Üniversitesi'nde eğitim gördü. 1536'da tıp doktoru derecesini aldı ve hayatının geri kalanında Leuven tıp fakültesinde tıp öğretmenliğinin yanı sıra matematik, astronomi ve coğrafya dersleri verdi.

Leuven'deki en etkili öğretmenlerinden biri, 1527 civarında kuyumcu Gaspar van der Heyden ile işbirliği içinde ünlü bir küre inşa eden Franciscus Monachus idi. Monachus'un rehberliği ve Van der Heyden'in teknik yardımıyla Frisius, Tycho Brahe gibi çağdaş astronomlar tarafından kalitesi ve doğruluğu övülen küreler ve matematiksel aletler üretmek için bir atölye kurdu.

1533 yılında, günümüzde hala ölçmede kullanılan nirengi (üçgenleme) yöntemini ilk kez tanımladı. Bu yöntemde, Brüksel ve Antwerp gibi şehirler arasında bir temel çizgi oluşturulduktan sonra, Middelburg, Gent gibi diğer şehirlerin konumu, temel çizginin her iki ucundan bir pusula yönü alınarak ve iki yönün kesiştiği yer çizilerek bulunabilir.

Bu, kavramın teorik bir sunumuydu, çünkü topografik kısıtlamalar nedeniyle Brüksel veya Antwerp'ten Middelburg'u görmek mümkün değildi. Yine de bu şekil kısa sürede tüm Avrupa'da tanındı.

Yirmi yıl sonra, yaklaşık 1553'te, hassas bir saatin boylam belirlemek için nasıl kullanılabileceğini tanımlayan ilk kişi oldu. Jean-Baptiste Morin (1583–1656) Frisius'un boylam hesaplama yönteminin işe yarayacağına inanmıyordu ve bu fikri 'aptallık' olarak nitelendiriyordu.

John Harrison'ın yeterince hassas bir saat üretmesi iki yüzyıl sürdü.

Frisius, çapraz çubuk, usturlap ve astronomik halkalar (Gemma halkaları olarak da bilinir) dahil olmak üzere birçok alet yarattı veya geliştirdi. Öğrencileri arasında Gerardus Mercator (işbirlikçisi oldu), Johannes Stadius, John Dee, Andreas Vesalius ve Rembert Dodoens gibi önemli isimler vardı.

Yeğeni Gualterus Arsenius da 16. yüzyılda bilimsel alet yapımcısı olarak tanınmıştır.

Frisius, 25 Mayıs 1555'te 46 yaşında Leuven'de vefat etti. Oğlu Cornelius'un açıklamasına göre, en az yedi yıldır böbrek taşlarından muzdaripti.

Ölümünden sonra oğlu Cornelius Gemma, babasının çalışmalarının bir cildini düzenledi ve Batlamyus astronomi modelleri üzerine çalışmaya devam etti.

Bir ay kraterine onun adı verilmiştir. Antarktika'daki Güney Shetland Adaları'nda bulunan Frisius Noktası da adını Gemma Frisius'tan almıştır.