Gazi Yaşargil Biyografisi: Gazi Yaşargil Kimdir?

Gazi Yaşargil Kimdir?

Mahmut Gazi Yaşargil (1925-2025), Türk-İsviçreli bir bilim insanı ve tıp hekimidir. Beyin ve sinir cerrahisi alanında uzmanlaşmış, özellikle mikrocerrahinin beyin cerrahisi pratiğine kazandırılması ve yaygınlaştırılmasındaki katkılarıyla tanınmıştır. 1999 yılında "Yüzyılın Beyin Cerrahı" unvanını almış ve Avrupa Nörolojik Cerrahlar Birliği onur madalyası ile ödüllendirilmiştir. Yaşamı boyunca birçok keşfe imza atmış ve uluslararası alanda saygın bir bilim insanı olarak kabul edilmiştir. 10 Haziran 2025 tarihinde 99 yaşında İsviçre'de vefat etmiştir.

Mahmut Gazi Yaşargil, 6 Temmuz 1925 tarihinde Diyarbakır'ın Lice ilçesinde, babasının kaymakamlık görevi sırasında Sehavet Hanım ve Azmi Bey'in oğlu olarak dünyaya geldi. Baba tarafından Kayıhan aşiretine mensup olan Yaşargil, doğduğu yıl ailesiyle birlikte Ankara'ya taşındı ve yaşamının ilk 18 yılını Ankara İçcebeci'de geçirdi.

Dört kardeşin üçüncüsü olan Yaşargil'in ablası Selma Hanım İngilizce öğretmeni, kardeşi Tomris Hanım kimya mühendisi, abisi Erdem Bey genel cerrahi profesörü ve Günay Bey ise fizyoloji profesörü olmuştur.

1943 yılında Ankara Atatürk Lisesi'nden mezun olduktan sonra Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne başladı. Komşuları ve aile dostları olan nöroloji profesörü Yusuf Şükrü Sarıbaş'ın etkisiyle kendisi ve iki erkek kardeşi tıp eğitimi almıştır.

Tıp eğitimine 1944'ten itibaren iki dönem Almanya'daki Friedrich Schiller Üniversitesi'nde, ardından on dönem Basel Üniversitesi'nde devam etti ve 1949 sonbaharında Basel Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu. Beyin cerrahisi uzmanlığına başlamadan önce üç yıl boyunca anatomi, nöroloji-psikiyatri, iç hastalıkları ve genel cerrahi alanlarında çalıştı.

Ocak 1953'te Zürih Üniversitesi'nde beyin cerrahisi uzmanlık eğitimine başladı.

Zürih Üniversitesi Beyin Cerrahisi Kliniği'ndeki ilk 12 yıl (1953-1965) boyunca beyin ve orbita anjiyografisi üzerine yoğunlaştı. 1957-1965 yılları arasında stereotaktik teknikle Parkinson hastalığı ve diğer hareket bozukluklarının tedavisine yönelik ameliyatlar gerçekleştirdi.

Fizyoloji profesörü Oscar Wyss ile yüksek-frekanslı koagülasyon tekniğini ilk kez kullanarak bu tekniğin cerrahi pratiğinde yaygınlaşmasını sağladı. 1965-1966 yıllarında ABD'de Vermont Üniversitesi'nde mikrovasküler cerrahiyi öğrendi ve bu tekniği hayvanların beyin damarlarında ilk kez uyguladı.

1967'de Zürih'e dönerek Ekim 1967'de üç atardamarı tıkalı bir hastaya yeni bir atardamar bağlama operasyonunu ilk kez gerçekleştirdi. Zürih Kliniği'nde mikrovasküler cerrahi tekniğini tüm beyin ve omurilik cerrahisinde kullanmaya başladı.

Bu teknik, beynin damarsal problemlerinde, tümörlerinde ve temporal epilepsi cerrahisinde rutin hale gelerek modern nöroşirürjide yeni bir dönemi başlattı. 1968-1993 yılları arasında Zürih'te kurulan mikrocerrahi laboratuvarı, dünya genelinden nöroşirürjisyenler için bir eğitim merkezi haline geldi ve Yaşargil bu dönemde mikronöroşirürji üzerine sekiz kitap yayımladı.

Ocak 1993'te Zürih Üniversitesi Nöroşirürji Kliniği'ndeki şeflik görevinden emekli oldu. Türkiye'ye dönme planları, asker kaçağı olması nedeniyle gerçekleşmeyince 1994'te Amerika'da Little Rock şehrindeki Arkansas Tıp Bilimleri Üniversitesi'nden gelen teklifi kabul etti.

Burada nöroşirürji kliniği şefi Profesör Ossama Al-Mefty ile Amerika'daki ilk mikronöroşirürji merkezini geliştirdi. Ekim 2013'te Arkansas Üniversitesi'nden emekli oldu.

Kasım 2013'ten sonra Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroşirürji Anabilim Dalı kadrosunda yer aldı ve 2012'de Azerbaycan'da kurulan Avrasiya Akademiyası'nın kurucu üyelerinden biri oldu.

27 Mayıs darbesi sırasında yurt dışında eğitimine devam ederken askerlik celbi gelmesi üzerine Türk vatandaşlığından çıkarıldı ve 'Haymatlos' pasaportuyla yaşamaya başladı. Turgut Özal döneminde yeniden vatandaşlığa kabul edildi ve 45 yıl sonra ülkesine dönme imkanı buldu.

Ankara'ya dönüşünde büyük duygusal anlar yaşadı ve İstanbul'da eski dostu Can Yücel ile buluştu.

10 Haziran 2025 tarihinde, 99 yaşında İsviçre'de hayatını kaybeden Gazi Yaşargil, İsviçre'de defnedildi. İki kez evlenen Yaşargil'in ilk evliliğinden Leyla ve Ceylan adında iki kızı ile Can adında bir oğlu bulunmaktadır.

Oğlu Can'a ismi, arkadaşı Can Yücel'in anısına verilmiştir. Eşi Diane'ı ise mesleğinde çok başarılı ve ameliyatlarında kendisine eşlik eden bir İngiliz olarak tanımlamıştır.

Yaşargil'in yaşamı boyunca birçok onurlandırma ve ödül almıştır. Diyarbakır'da adı verilen Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Oxford, Little Rock ve Pekin'de kurulan mikrocerrahi laboratuvarları, Arkansas Üniversitesi'nde kurulan 'Yaşargil Kürsüsü' ve 'Gazi ve Dianne Yaşargil Yıllık Konferansı' bunlardan bazılarıdır.

Ayrıca Amerika Nöroşirürji Cemiyeti ve Türk Nöroşirürji Cemiyeti'nde yıllık 'Yaşargil dersleri' verilmektedir. 2020 yılında 95. yaş günü, dünya genelinden 10 binden fazla kişinin katıldığı bilimsel bir etkinlikle kutlanmıştır.

İstanbul Başakşehir'de bir caddeye, Ankara Beypazarı, Rize Ardeşen ve Kayseri Melikgazi'de birer sokağa adı verilmiştir. İstanbul Gaziosmanpaşa'da da adını taşıyan bir ortaöğrenim kurumu bulunmaktadır.

Can Yücel, 'Rengahenk' kitabını kendisine ithaf etmiştir.

Filmleri ve Dizileri

• 2000 - Fedor Krause Madalyası, Alman Nöroşirürji Derneği
• 2000 - Amerikan Cerrahlar Koleji 2000 Onur Bursu
• 2000 - Türkiye Cumhuriyeti Üstün Hizmet Madalyası
• 1999 - Nörolojik Cerrahlar Onur Madalyası, Avrupa Birliği
• 1999 - Nörolojik Cerrahlar Yıllık Toplantısı Kongresi'nde Neurosurgery dergisi tarafından "Yüzyılın Nöroşirürjisyeni" olarak onurlandırıldı
• 1998 - Brezilyalı Nöroşirürji Derneği tarafından "Yüzyılın beyin cerrahı" olarak onurlandırıldı
• 1997 - Nöroşirürji Dernekleri Dünya Federasyonu Altın Madalya
• 1988 - Universita di Napoli e della Compagna Napoli, İtalya Şeref Madalyası