Aziz Sancar Biyografisi: Aziz Sancar Kimdir?

Aziz Sancar Kimdir?

Aziz Sancar, 8 Eylül 1946'da Mardin'in Savur ilçesinde doğmuş, Türk-Amerikalı bir doktor, akademisyen, biyokimyager ve moleküler biyologdur. DNA onarımına ilişkin çığır açan çalışmalarıyla tanınan Sancar, 2015 yılında Tomas Lindahl ve Paul L. Modrich ile birlikte Nobel Kimya Ödülü'ne layık görülmüştür. Halen ABD'deki Kuzey Karolina Üniversitesi'nde görev yapmakta olup, "maxicell tekniği" ve "excinuclease/excision nuclease enzimi" gibi terimleri bilim dünyasına kazandırmıştır. Mehmet Özdoğan ile birlikte ABD Ulusal Bilimler Akademisi'ne seçilen ilk Amerikalı Türk bilim insanıdır.

Aziz Sancar, 8 Eylül 1946 tarihinde Mardin'in Savur ilçesinde, orta gelirli çiftçi bir ailenin sekiz çocuğundan yedincisi olarak dünyaya geldi. İlk ve orta öğrenimini Mardin'de tamamladı.

Uyum sorunları nedeniyle Türkiye'ye dönse de, ABD'de eğitimini tamamlama isteğiyle Dallas Teksas Üniversitesi'ne geçti. Burada moleküler biyoloji programına ve Claud Stanley Rupert'ın laboratuvarına katıldı.

1977-1982 yılları arasında Yale Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde çalıştı. Bu dönemde fotoliyaz enzimi çalışmalarına ara vererek nükleotit kesim onarımı araştırmalarına odaklandı ve DNA onarımı dalında doçentlik tezini tamamladı.

Aziz Sancar, Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri vatandaşıdır. Biyokimya profesörü Gwen Boles Sancar ile evlidir.

2025 yılında KKTC Bakanlar Kurulu kararıyla KKTC vatandaşlığına kabul edilmiştir. Verdiği bir röportajda 40 yaşına kadar günde 18 saat çalıştığını, daha sonra ise bunu günde 12 saate düşürdüğünü belirtmiştir.

Etnik kökeni hakkında ise, ailesinde Arapça konuşulmasına rağmen kendisinin Türk olduğunu ve Arap olarak gösterilmekten rahatsız olduğunu her fırsatta vurgulamıştır. Ağabeyi Tahir Sancar'ın ifadesine göre, ailesi Oğuz Türklerinin Hasi kolundan olup Horasan'dan Mardin'e göç etmiştir.

Kendisiyle yapılan bir röportajda İslam dinine inandığını ve Müslüman olduğunu belirtmiştir.

**Nobel Kimya Ödülü alması:** Sancar, hücrelerin hasar gören DNA'ları nasıl onardığını ve genetik bilgisini koruduğunu haritalandıran araştırmalarından dolayı Amerikalı Paul Modrich ve İsveçli Tomas Lindahl ile birlikte 2015 Nobel Kimya Ödülü'ne layık görüldü. Bu üç araştırmacı, 30 yıldan uzun süre birbirlerinden bağımsız olarak ve büyük oranda bakteri hücrelerinde çalışmaktaydı.

Sancar nükleotit kesim onarımı alanında buluşlar yaparken, Tomas Lindahl ve Paul Modrich ise diğer DNA onarımı mekanizmaları olan bazı kesim onarımı ve yanlış eşleşme onarımını keşfetmişlerdir. Aydınlattıkları temel mekanizmalar, daha sonra insanlar dahil olmak üzere kompleks organizmalarda da gösterilmiştir.

Örneğin, nükleotit kesim onarımı bozuklukları ile deri kanserleri arasında doğrudan nedensel ilişki bulunmuştur.

**Popüler Kültür:** 2016 yılında yaptığı bir açıklamada 5 TL üzerindeki DNA sarmalının hatalı olduğunu, bunu Merkez Bankası'na ilettiğini ancak uyarılarına rağmen düzeltilmediğini belirtmiştir. Türkiye Milli Eğitim Bakanlığı tarafından İstanbul'da 2018 yılında proje okulu olarak açılan Aziz Sancar Anadolu Lisesi'ne ismi verilmiştir.

Lise yıllarında futbolla ilgilendi. Ancak son sınıfta futbolcu olmaktan vazgeçti ve yüksek öğrenimine devam etmek üzere İstanbul'a gitti.

1963 yılında girdiği İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi'nden 1969 yılında birincilikle mezun oldu. İki yıl Savur'da sağlık ocağında hekimlik yaptıktan sonra bir NATO-TÜBİTAK bursu ile önce Johns Hopkins Üniversitesi'ne giderek 1,5 yıl orada araştırmalarına devam ettikten sonra, uyum sorunları sonrası tekrar Türkiye'ye döndü.

Bu laboratuvarda Sancar, danışmanı Claud Stanley Rupert ile ''fotoliyaz'' olarak adlandırılan bir geni klonlamış ve genetik mühendisliği ile bakterilerde çok yüksek oranlarda çoğaltmıştır. Bu genin kodladığı enzim, ultraviyole ışıkları ile zarar görmüş DNA'nın onarımını yapmaktaydı.

Bu buluş, Aziz Sancar’ın önce yüksek lisans, ardından doktora derecesi (1977) almasını sağladı.

DNA onarımı dalında doçentlik tezini tamamladı. 1997 yılından itibaren araştırmalarını biyokimya ve biyofizik alanında yaptığı çalışmalarla tanınan ABD'nin Kuzey Carolina eyaletindeki Chapel Hill'de, Kuzey Carolina Üniversitesi biyokimya ve biyofizik bölümünde sürdürmektedir.

Bu ödülü aldıktan sonra, ABD'de okuyan Türk öğrencilerine yardım etmek ve Türk-Amerikan ilişkilerini geliştirmek amacıyla eşiyle birlikte Aziz & Gwen Sancar Vakfı'nı kurarak ABD'nin Kuzey Carolina eyaletinde "Carolina Türk Evi" isimli bir öğrenci misafirhanesi açtı. 2006 yılında Türkiye Bilimler Akademisi'ne aslî üye olarak seçildi.

19 Ocak 2025 tarihinde ABD'nin Kuzey Karolina eyaletinde bulunan Sancar Kültür Merkezi'nde düzenlenen törende TÜRKSOY Genel Sekreteri Sultan Raev, Sancar'a "Türk Dünyasının Kültür Elçisi" nişanını takdim etti.

Nobel Kimya Ödülü alması:

2019 yılında Aziz Sancar, Ahmet Davutoğlu'nun ricası üzerine katıldığı ve dört senedir yürüttüğü İstanbul Şehir Üniversitesi'nin Mütevelli Heyeti üyeliğinden istifa ettiğini duyurdu.

Dini ve inançları:

Ödülleri

• 2015 — Nobel Kimya Ödülü — Kazandı
• 2007 — Vehbi Koç Ödülü — Kazandı
• 2004 — ABD Fen ve Sosyal Bilimler Akademisi (American Academy of Arts and Sciences) Ödülü — Kazandı
• 1997 — TÜBİTAK Bilim Ödülü — Kazandı
• 1995 — ABD Ulusal Sağlık Enstitüsü (National Institutes of Health) Ödülü — Kazandı
• 1990 — Amerikan Fotobiyoloji Derneği (American Society for Photobiology) Ödülü — Kazandı
• 1984 — ABD Ulusal Bilim Vakfı (National Science Foundation) — Genç Araştırmacı Ödülü — Kazandı